سنجش قدرت

باتوينيك مى گويد: (برخلاف پندار بعضى از شطرنجبازان ((ماهيت شطرنج در گشايش آشكار نمى شود؛عناصر اصلى شطرنج عبارتند از موقعيت و پيچيدگيهاى پوزيسيون هنگامى كه هيچ راه حلى در آن واضح نيست، و در اين موقعيتهاست كه بازيكن بايستى راه حل يا حركتى صحيح را پيدا كند، هر بازيكنى كه قادر به انجام اين كار باشد مى تواند در شطرنج احساس اميدوارى و اطمينان كند.))

گمان نكنيد كه يك استاد هرگز اشتباه نمى كند و تمام حركاتش علامتدار است. هر استادى ممكن است مرتكب لغزش و اشتباه شود، ولى هرگز خود را نمى بازد و اصل مطلب همين است. اگر ما هم در مواقعى كه اشتباهى از ما سرزده خود را نبازيم مى توانيم با يافتن تنها حركتها علاوه بر اينكه بازى را نجات دهيم قدرت شطرنجيمان را هم بالا ببريم.... برونشتاين مىگويد: (هرگاه مرتكب اشتباه يا بى دقتى شديد نبايد ناراحت شويد و يا چنين بپنداريد كه همه چيز را از دست داده ايد، بلكه فوراً ضمن تسلط بر خود آنچنان خويشتن را توجيه نماييد كه بتوانيد طراحى نو براى موقعيت حاضر پيدا كنيد.))

صفحه را با يك ورق بپوشانيد و آن را طورى پايين بياوريد كه هر بار فقط يك سطر نمايان شود. از حركت دوم (!) با استاد بزرگ موروزويچ همراه شويد.در هر نوبت سعى كنيد بازى را تحليل كنيد.

 □: ادامز

 ■: موروزويچ

تيلبورگ ۱۹۹۳

1.d4                 d5

2.Bg5?!

شايد شما هم جزو آن دسته بازيكنانى هستيد كه مىگويند من هرگز  d4 را با d5 پاسخ  نمى دهم،ولى شطرنجباز بايد بتواند در تمام موقعيتها حركتهاى قوى را پيدا كند پس حركت خود را انتخاب كنيد.

حركت  دوم سياه راحدس بزنيد

2….                 F6?!

۳ امتياز. اين حركت بهترين هم نباشد بدون شك جالبترين پاسخ در مقابل جهش زودرس و خيره سرانه فيل سفيد است.

بازيكن مبتكر در مقابل حركت اخير سفيد به دنبال حركتهايى خواهد بود كه فيل عجول را تنبيه كند،اين ۳ امتياز در شروع بازى جايزه خوش سليقگى اوست.

براى حركات معمولى

2…Nb-d7,2…c5,2…Nf6

فقط ۱ امتياز محسوب كنيد.

3.Bf4

3.Bh4

پس از

3…Nh6

بازى خوبى را براى سياه نويد مى داد.

حركت سوم سياه چيست؟

3….                 Nc6

۳ امتياز. گسترش فعال و سريع، و در عين حال تقويت خانه حياتى  e5

بازيكنانى كه قادر به يافتن چنين حركات جالبى شوند، بدانند كه اولين قدمها را در راه استادى برداشته اند.حركت

3…c5

(۲ امتياز) قدرت حركت متن راندارد اما غير مستقيم بر خانه  e5 فشار وارد مى سازد.

4.Nf3

كاملاً واضح بود كه

4.e3

حركت خوبى نيست و سياه با

4….e5

بر مركز حكمرانى دراز مدتى را شروع مى كرد.

حركت بعد سياه چست؟

4….                 Bf5

۲ امتياز. اين فيل نقش مهمى را در بازى بر عهده خواهد داشت.

5.c4

اين حركت قبل از گسترش اسب b1 ضرورى است.

5……              e5؟

۳ امتياز. حادترين ادامه در چنين پوزيسيونهايى كه سفيد به سياه اجازه گسترش راحتى داده است .البته اگر پيش بينى كرده بوديد

6.de5

را با

6….d4!?

پاسخ دهيد يك امتياز ديگر هم مى گيريد.هانس كموخ در كتاب ارزشمند هنر بازى با پياده ها(قدرت پياده درشطرنج )در چنين پوزيسونهايى ابتكار عمل را از آن بازيكنانى مى داند كه بازى را در مسير صحيح دنبال مى كنند،نه با حركات ساده و معمولى.

براى حركات معمولى

5….e6

فقط يك امتياز قائل شويد.

6.c×d5

به قصد پيچيده كردن بازى

حركت ششم سياه چيست؟

6….     Nb4

۳ امتياز . در واقع هنگام انجام

5….e5

بايد وضعيت فوق را پيش بينى كرده باشيد . گرفتن ماهى از آب كار آسانى نيست و بايد آن را گل آلود كرد!!

براى پاسخ معمولى و ساده

6….Q×d5

كه به سفيد هم امكانات خوبى مى دهد فقط ۲ امتياز قائل شويد.

7.e4

حركات فريبنده ، كه از وضعيت بحرانى سفيد حكايت دارد.

حركت هفتم سياه چيست؟

7…..                B×e4

۲ امتياز. براى بازيكنى كه جانب احتياط را رعايت كرده و مودبانه فيل خود را به  d7 عقب نشينى كند جاى بسى افسوس است و ۴ امتياز از خود كسر كند.

پاسخ ساده

7…e×f4

هم همينطور.بهتر نبود كمى به خود زحمت محاسبه و سبك و سنگين كردن حركات را بدهيد؟

8.Qa4

d×e5 گره اى از مشكلات سفيد باز نمى كند:

8…                          Nc2+

9.Ke2                      Q×d5!(9…N×a1?  10.Qa4+)

10.Q×d5 B×d5,11.Nc3               B×f3,12.K×f3  N×a1

و سفيد مى برد.

حركت هشتم سياه چيست؟

8….                 C6

۱ امتياز.

8…Qd7

خوب نبود.

9.d×e5.

بهوش باشيد ! هر حركت شما مى تواند سرنوشت بازى را تغيير دهد.پس يك توصيه دوستانه: هر حركت و شاخه هاى جانبى را تا پنج حركت محاسبه كنيد. اين كار به شما كمك خواهد كرد كه در بازيهاى واقعى هم بدين گونه عمل كنيد.........

حركت نهم سياه را بيابيد

9…                  B×b1?

۳ امتياز از خود كسر كنيد،اگر حركت بالا را انجام داده ايد.حداقل دو دليل محكم براى اين امتياز منفى وجود دارد:

۱-نقض آشكار يك اصل مهم در شطرنج ((هرگز سوار گسترش يافته را با سوار گسترش نيافته حريف تعويض نكن.))

عدم درك صحيح از پوزيسيون حاضر، در حالى كه با

9….Bc2

(۵ امتياز) پس از ادامه

10.b3                  Q×d5,11.Nc3                Qc5,12.Bd2                o-o-o,13.Be2                f×e5

سياه مى برد.

همچنين

9…Q×d5

با پاسخ

10.Nc3

رد مى شود( باز ۴ امتياز از خود كم كنيد ) اما

9…b5!?

جالب بود( ۳ امتياز ) و پس از

10.Qd1            Nc2+,11.Ke2           Q×d5!,12.Q×d5         N×d5

سياه برترى واضحى دارد .

10.R×b1

اشتباهى كه سياه مرتكب آن شد موجب باخت او نمى شود، ولى برد قطعى او را از ميان برده است.

حركت دهم سياه چيست؟

10…Q×d5

۱ امتياز

11.Be2!

حركتى بسيار فعال كه از درك عميق ادامز حكايت دارد.

حركت يازدهم سياه را حدس بزنيد

11…                Qe4

۲ امتياز.

12.o-o

حركت دوازدهم سياه كدام  است؟

12…                Q×f4

۱ امتياز

13.Rb-d1

استاد بزرگ انگليسى باز هم حركت خوبى ارائه مى دهد.او به ازاى سوار جبران كافى خواهد داشت. شاه او به مكان امنى منتقل شده ولى شاه ما هنوز هيچ نقطه مناسبى را براى خود اختيار نكرده.وقت آن است كه اندرز برونشتاين را به خاطر بياوريم........

حركت بعد سياه كدام است؟

13…                Bc5

تنها حركت.۴ امتياز .هر دو ادامه زير به باخت سياه منتهى مى شود:

13…           Nd5? ,14.Rd4!   ∆R×d5

و سفيد مى برد.

13…           Nd3?,14.Qa5!∆Qc7

با برترى واضح سفيد.

براى هر دو حركت فوق به مقدارى كه خودتان لازم مى دانيد از امتيازتان بكاهيد!

14.Qb3

حركت  بعد سياه چيست؟

14…                Ne7

تنها حركت ۳ امتياز.

15.Bc4

حركت پانزدهم سياه را حدس بزنيد

15….               f×e5

۴ امتياز.

سر بزنگاه.نبايد دست روى دست گذاشت و منتظر تهديدات خطرناك سفيد ماند.

16.a3

حركت شانزدهم سياه  چيست؟

16….               Nb-d5

۱ امتياز.

17.B×d5

((بخودت بيا و از نيروى درونت استمداد كن)). در واقع اين اندرز دولماتف استاد بزرگ روس در چنين مواقعى است.

حركت بعد را حدس بزنيد

17….               o-o-o

تنها حركت.۵ امتياز.

باور كردن اينكه قلعه بزرگ تنها حركت براى سياه بود مشكل است اما كاملاً حقيقت دارد.در ادامه زير سفيد برترى خواهد داشت:

17…               c×d5,18.Qb5∆        Qc5

or

17…               N×d5,18.Q×b7         o-o,19.Q×c6

18.g3

حركت هجدهم سياه  را حدس بزنيد

18…                Qf6

۲ امتياز .تقريباً اين بهترين مكان براى وزير خواهد بود.

19.Be4

باز هم ((به خودت بيا و از ...))

حركت نوزدهم سياه چيست؟

19…                g5!

۵ امتياز.طرحى كاملاً منطقى. فشار بر نقطعه ضعف سفيد يعنى خانه f2

20.Qc3

حركت بيستم سياه را حدس بزنيد

20….               Bd4

۲ امتياز .تقريباً اجبارى بود.

21.N×d4

حركت بيست ويكم سياه را حدس بزنيد

21…                e×d4

۲ امتياز

21…R×d4

هيچ امتيازى ندارد چون پس از

22.R×d4    e×d4,23.Qc5

سفيد ابتكار عمل دارد

22.Qc5

حركت بيست ودوم سياه را حدس بزنيد

22…                Kb8

۱ امتياز

23.Rd2

23...             h6

 23…Rh-f8

هم جالب به نظر مى رسد (۲ امتياز )

اما

23…h5

فويتر از هر دو ادامه بالا است (۳ امتياز )

24.Rf-d1

حركت بيست وچهارم سياه را حدس بزنيد

24…                Rh-f8

۲ امتياز با آن همه برترى كه در اوايل بازى داشتيم اكنون سياه حرف زيادى براى گفتن ندارد.برترى جزى ما فقط به خاطر يك پياده ضعيف ولى اضافى است .پس بدانيد كه راه طولانى براى برد در پيش است

25.b4

حركت بيست وپنجم سياه را حدس بزنيد

25…                Rd7.

۳ امتياز . حركتى دور انديشانه .وجود اين رخ در عرض دوم سياه بسيار ضرورى است .

26.a4

حركت بيست  وششم سياه را حدس بزنيد

26….               Rf-d8

۲ امتياز .براى حركاتى مثل

a6 يا b6

كه موجب تضعيف قلعه مى شوند امتيازى قائل نشويد .در واقع مى توان حركت اخير سياه را يك حركت انتظارى

قلمداد كرد ، تا سفيد يكى از پياده هاى ستون b يا a  خود را پيش براند و آن وقت سياه آنها را ميخكوب خواهد كرد

27.Qc4

سفيد اكنون تدارك حركت شكننده

28.b5

را ديده است . توجه داريد كه در حركت قبل او قادر به انجام اين كار نبود .چون

27.b5             b6,28.Qc4           c5

و سپس

29….Nd5

حركت بيست و هفتم سياه را حدس بزنيد

27..          Nc8

۲ امتياز .حركتى كه مانع بلند پروازى سفيد مى شود   

28.Bg2

حركت بيست و هشتم سياه را حدس بزنيد

28…                Qe5

۳ امتياز . اكنون

28…Nb6

بد بود چون سفيد پس از

29.Qb3

آماده است تا با

30.a5

حمله خود را ادامه دهد

29.Re2

حركت بيست و نهم سياه را حدس بزنيد

29…                Nb6

۲ امتياز حركتى بينابينى ضرورى .

30.Qd3

براى جلوگيرى از

30…Nd5

اين حركت ضرورى بود

حركت بعد سياه را حدس بزنيد

30….               Qd6

۲ امتياز .ترغيب سفيد به انجام حركت  b5

31.Qb3

حركت سى ويكم سياه را حدس بزنيد

31….               Qf6

۲ امتياز .تدارك مانور  Nd5-c3

32.Re-d2

حركت سى ودوم سياه را حدس بزنيد

32…                a6

۲ امتياز .باز هم ترغيب كردن سفيد به انجام

33.b5

33.Rd3

حركت سى وسوم سياه را حدس بزنيد

33…                g4

۳ امتياز .حال كه سياه از مشكلات جناح ديگر كمى فراقت حاصل كرده ،ضعف قبلى سفيد يعنى مشكل ستون f

و ضعف خانه هاى f2,f3  را نمايان مى كند.

33.h5

نيز حركت خوبى بود (۲ امتياز)

34.Qa2

حركت سى وچهارم سياه را حدس بزنيد

34…                Qe5

۳ امتياز. بازى عجيبى در پيش رو داريم. سياه گاهى سفيد را به راندن پياده  b ترغيب مى كند و گاه او را از اين كار باز مى دارد.در واقع هر دو به اقتضاى پوزيسيون انجام مى گيرد.

35.Qb3

اكنون سفيد با مشكل(( كمبود وقت)) مواجه است و حركت متن هم گوياى همين امر است.

حركت سى وپنجم سياه را حدس بزنيد

35…                h5

با طرح

…..h4,…h3

۳ امتياز. آلخين مىگويد:((كمبود وقت براى بازيكن مجرب نشانه اشتباه محاسبه او در حين بازى بوده است ))

36.Rc1?

كمبود وقت كار خود را كرد. شايد

36.h4

اجبارى بود كه در آن صورت باز هم سياه بازى برترى داشت........

حركت سى وششم سياه را حدس بزنيد

36…                Nd5

۴ امتياز. در واقع سياه منتظر چنين فرصتى بود. براى هر حركت ديگرى كه قصد انجام آن را داشتيد ۲ امتياز از خود كم كنيد.

37.b5

حركت سى وهفتم سياه را حدس بزنيد

37…                Nc3

آخرالامر، اسب چموش به پايگاه قدرتمند خود دست مى يابد (با اينكه چند لحظه اى بيش در آنجا نمى ماند!!) ۳ امتياز

38.Rd×c3

38…                d×c3

اكنون برتريمان مشهودتر شده . با هم ادامه بازى را بدون تفسير مى بينيم.

39.b×c6          Rc7

40.Rb1          Qe2

41.Q×c3        Rd1+

42.R×d1       Q×d1+

43.Bf1          R×c6

44.Qe5+       Qd6

45.Q×h5      Qd4

46.h3            g×h3

47.B×h3       Rc1+

48.Bf1          Q×a4

49.Qe5+          Ka8

50.Qe3            Rb1

0-1

امتيازهاى خود را با جدول زير تطبيق كنيد تا قدرت شطرنجيتان معلوم شود.

۸۰ به بالا : استاد بزرگ

۶۵ تا ۸۰ : استاد بين المللى

۵۰ تا ۶۵ : استاد فيده

۴۰ تا ۵۰ : بازيكن كشورى

۲۵ تا ۴۰ :بازيكن باشگاهى

۱۵ تا ۲۵ :بازيكن ضعيف

۱۵ به پايين : خودتان قضاوت كنيد!