استراتژى فيلهاى ناهمرنگ

 آناتولى كارپف   

                                                                                                    ترجمه: هادى مومنى و رضا رضايى

محبث فيلهاى ناهمرنگ در وسط بازى يكى از مباحث دشوار و در عين حال جدى استراتژى در شطرنج است.برترى يكى از طرفين معمولاً چندان محسوس نيست.اين مبحث ارتباط نزديكى با خانه هاى ضعيف در پوزيسيون حريف دارد تلاش بازيكنى كه از برترى سود مى جويد در به ثمر رساندن اين برترى در وسط بازى است، در حاليكه حريف سعى در انتقال بازى به مرحله آخر بازى دارد، چون در اين بخش شانس تساوى بيشتر مى شود.تحقق برترى در اين مبحث دشوارتر از تمام موارد ديگر است. بازى فوق كه توسط آناتولى كارپف قهرمان جهان تفسير شده يك مثال پايه و تيپيك از اين دست است.

اين بازى، شايد تنها بردى باشد كه هيچ اشتباه واضحى در آن روى نمى دهد. من طرحى ظريف به اجرا در آوردم و روشى ابتكارى در بازى با فيلهاى ناهمرنگ به نمايش گذاشتم.

كارپف-كاسپارف

بازى ۴ ،قهرمانى جهان ۲

مسكو،۱۹۸۵

1.d4                 d5

2.c4                 e6

3.Nc3              Be7

4.Nf3               Nf6

5.Bg5               h6

6.B×f6            B×f6

7.e3                 o-o

8.Dc2

اين حركت وزير، در بازى قبلى براى من پيروزى به همراه داشت، و دليلى در اجتناب از اين پوزيسيون متداول نمى ديدم.

اما كاسپارف يك حركت ابداعى تدارك ديده بود.ادامه اصلى تا اين زمان

8……          c5,9.d×c5

بود و در اينجا هم

9…      d×c5 ,  9…….   Da5

8…..                Na6

مانورى جالب كه به سياه امكان مى دهد از وضعيت وزير سفيد درc2  براى ساده كردن پوزيسيون بهربردارى كند:

9.c×d5              Nb4,10.Db3            N×d5

9.Rd1

ساير پاسخهاى ممكن، يعنى

9.a3

9.Dd2

9.c×d5

تبديل به بازى اصلى مى شوند.

9.                     c5

10.d×c5           Da5

11.c×d5           N×c5

12.Dd2

پس از

12.d6            Bd7

يا

12.d×e6        B×e6

سياه به ازاى پياده جبران كافى دارد.

12…..              Rd8

البته هم

12….          e×d5

به دليل

13.N×d5

و هم

12…               B×c3,13.D×c3        D×c3,14.b×c3        e×d5,15.R×d5

به سود سفيد است.

13.Nd4

تنها راه جنگيدن براى ابتكار عمل. در صورت

13Be2                 B×c3,14.D×c3            D×c3,15.b×c3              R×d5,

زمان توافق براى تساوى بود.

13…                e×d5

14.Be2           Db6

در صورت

14….                Ne6,15.Nb3             B×c316.b×c3

وضع سفيد بهتر است.

15.o-o              Ne4

15…….                   Ne6

تمام مشكلات را حل نمى كند:

16.Nf3              d4,17.Ne4           d×e3,18.N×f6+             g×f6,19.D×e3

16.Dc2            N×c3

17.D×c3

سياه مرحله گشايش را با رضايتمندى پشت سر گذاشته است وسوارهايش بازى آزادانه اى دارند.ولى ساختمان

پياده اى به سود سفيد است وكار به مصالحه نمى كشد.

17……            Be6

پس از

17…....          Bf5,

18.Dd2                                                                                                                                                                           

در بازى واگانيان ـتال(نستود ،۱۹۸۵) كه يك ماه بعد انجام گرفت، حريفان بى درنگ به تساوى توافق كردند. اما. ادامه

19.Bg4

سفيد مى توانست براى ابتكار عمل پيكار كند.

18.Dc2!           Ra-c8

19.Db1

وزير به يك خانه امن عقب مى نشيند.در لحظه مناسب به سرعت به مركز باز خواهد گشت.

19……            Rc7

20.Rd2           Rd-c8

پس از

20……              B×d4,21.R×d4

تمام سوارهاى سياه براى دفاع از پياده

d5

همكارى داشتند. در اين حالت ممكن بود بازى به تساوى بيانجامد، ولى بازى غير فعال با طبع كاسپارف سازگار نيست.ضمناً، در اين لحظه، مشكل مى شد تشخيص داد كه تغيير اسكلت پياده اى سبب دشواريهاى جدى براى سياه مى شود.

21.N×e6

21.Rf-d1            B×d4,22.R×d4              Rc2,23.R4-d2             Bf5

ادامه مى يابد.

21….               f×e6

ادامه

22…..              D×e6,23.Rf-d1

چندان بهتر نبود.

22.Bg4

در جواب

22.Rf-d1                Db4

با تهديد

23…….              D×d2!

و تساوى كامل امكان پذير بود.پوزيسيون سياه اكنون محكم به نظر مى رسد، اما فيل سفيد اگر قادر به كنترل خانه هاى سفيد شود مى تواند تهديدهاى خطرناكى خلق كند. چنين مضمونى در بازى با فيلهاى ناهمرنگ نمونه وار است. سرانجام استراتژى خانه هاى سفيد پيروز مى شود.همانگونه كه استاد بزرگ (و پيانيست!) مارك تايمانوف خاطر نشان كرد، من در هفده  حركت بعدى فقط بر( كليدهاى سفيد) نواختم.

22…..              Rc4

23.h3               Dc6

24.Dd3

در صورت

24.Dg6

سياه وزيرها را با

24…..                      De8

رو در رو قرار مى دهد.زيرا هنوز زمان تاخت و تاز در خانه هاى سفيد رنگ فرانرسيده است.

24…..              Kh8

25.Rf-d1          a5

26.b3               Rc3

27.De2            Rf8

حركت سفيد

پس از

27….              Rc1,28.R×c1          D×c1+,29.Kh2           Dc6,30.g3

سفيد برترى حداقل را حفظ مى كرد. ولى به نظر مى رسد كه استاد بزرگ باكو تهديدهاى سفيد را نا چيز مى شمارد.

28.Bh5!

مانند توپ بيليارد، فيل به گوشه صفحه مى  جهد تا در قطر خطرناكتر ديگرى آشكار شود.

28……            b5

ادامه

28….              Bd8,29.Bg6`          Bc7,30.Bd3          Dd6,31.g3              De5,32.Dg4            Df6

يك دژ براى سياه ايجاد مى  كرد.

اتلاف وقت سياه به سفيد اجازه مى دهد كه پوزيسيون خود را بهبود بخشد.

29.Bg6             Bd8

30.Bd3             b4

31.Dg4            De8

32.e4!

اين از ادامه

32.h4       Kg8

(32….    h5    33.Dg3    3.4.Dg6     Bd8       35.g3)

33.h5                       Bg5

نيرومندتر است.

32…..              Bg5

33.Rc2             R×c2

پس از

33…..               Df7,34.Re2

يا

33……             Dc6,34.De2            Rc8,35.R×c3          b×c3,36.e×d5           e×d5,37.Bc2

ابتكار عمل سفيد از بين نمى رود، اما سياه اندكى آسانتر نفس مى كشد.

34.B×c2           Dc6

36.De2            Dc5

36.Rf1

دفاع در برابر

36…..              R×f2,37.D×f2          Be3

حالا وزير از صحنه دور است و ابرها بر فراز شاه سياه متراكم مى شوند.

36……            Dc3

37.e×d5           e×d5

38.Bb1!           Dd2

39.De5

حركت مناسب ديگر

39.De6

بود ، اما گاه يك سوار سفيد بايد نهايتاً به يك خانه سياه فرود آيد !

شكار پياده توجيهى نداشت:

39.D×d2            B×d2,40.Rd1              Bg5,41.R×d5           Rd8

چون ((سند روم ناهمرنگ)) به سود سياه تمام مى شد.

39……            Rd8

ادامه

39…..             d4,40.De4             Kg8,41.Bd3

 هم بد است،ولى

39….                      Bf6

سر سختانه بود.

40.Df5               Kg8

بازى در اينجا ناتمام ماند و تجزيه و تحليلهاى طاقت فرسا ثابت كرد كه سفيد از امكانات حمله قابل توجهى برخوردار است.

41.De6+          Kh8

41…Kf8

ادامه

42.Bg6              Df4,43.Re1

را با تهديد

De8+

به دنبال دارد.

42.Dg6              Kg8

43.De6+           Kh8

44.Bf5!            Dc3

45.Dg6             Kg8

46.Be6+           Kh8

47.Bf5             Kg8

48.g3               Kf8

49.Kg2            Df6

50.Dh7             Df7

تهديد

51.f4

با گرفتن سوار وجود دارد، ولى

50.g6

ادامه زير را در پى داشت:

51.B×g6              Dg7,52.f4                  Bf6,53.Rd1

51.h4               Bd2

عقب نشينيهاى ديگر فيل بهتر نبودند:

51……            Bf6,52.Re1       Dg8,53.Dg6       Df7,54.Dg4

يا

51…..                Be7,52.Re1

با تهديد

53.Be6 ,  53.Bg6

52.Rd1                 Bc3

53.Rd3                Rd6

در صورت

53……            Dg8

ادامه

54.Dg6            Df7,55.Db6

بسيار نيرومند است.

اينك كه رخ سفيد وارد بازى شده حوادث شتاب مى گيرند.

54.Rf3!

فقط يك بى دقتى كافى بود

(54.Re3)

تا سياه بى درنگ با

54……g5

از خطر رهايى يابد.

54……..          Ke7

شاه از خانه امنش رانده مى شود. رخ در ستون

F

فعاليت مى كند و ضمناً امكان

Re3

هم محفوظ است .پس از

54….               Bf6,55.Re3              g5,56.D×h6

رخ سياه تبديل به مانع مىشود و پس از

54……                 Rf6,55.Re3           g5,(55….            R×f5,56.Dh8+         Dg8,57.Re8+         K×e8,58.D×g8+        Kd7,

59.f4)

فيل به صورت مزاحم جلوه مى كرد،  كه اينهم از مضنونهاى خاص مسئله اى است.

55.Dh8+

55.Re3+

هم پس از

55…..               Kd8,56.Dh8+            Kc7,57.Dc8+             Kb6,58.Db8+           Kc5,59.Re8!           D×f5,60.Da7+           Rb6,61.Rb8

به پيروزى منجر مى شود.

55……            d4

در صورت

55……..              Be5

نبرد از طريق

56.Bh3        Rf6,27.Re3!           R×f2+,28.Kg1

خاتمه مى يابد.

56.Dc8              Rf6

57.Dc5+          Ke8

58.Rf4              Db7+

59.Re4+           Kf7

به نظر مى رسد كه سياه پس از

59….          Re6,60.B×e6         D×e4+

از معركه مى گريزد، ولى باز هم يك مانور مسئله وار راه حل قضيه است:

60.Dc4+ا       R×e4,61.Dg8+        Ke7,62.D×g7+

و

63.D×b7

60.Dc4+          Kf8

61.Bh7            Rf7

62.De6              Dd7

63.De5!

سياه تسليم شد .

براى

63…    Re7

من

64.Df4+          Rf7,

65.Db8+

را آماده كرده بودم و براى

63…        Dd8,64.Dc5+       Re7,65.Rf4+           Ke8,66.Dc6+        Dd7,67.Bg6+

را،و براى

63……                    De7

حركت

64.Db8

را.