مفاهيم اساسى استراتژى

مبارزه فيل عليه اسب

لودك پاخمان

ترجمه هادى بنكدار

منازعه فيل عليه اسب يكى از جالب ترين مسائل استراژى شطرنج است . در قرن نوزدهم جمعى از صاحب نظران (از جمله تاراش) را عقيده بر اين بود كه فيل به علت قدرت دورزنى برتر از اسب است.بعضى ديگر به علت خاصيت تصاحب همه خانه ها، اسب را بهتر مى دانستند. از اين دو نظريه متفاوت، اصطلاح تفاوت كوچك به وجود آمد كه معنى آن برترى فيل بر اسب است.در زمان حاضر اعتقادات جزمى از اين دست نادرست است و فقط با ارزيابى مشخصات هر وضعيت  مستقل و ساختمان خاص پياده اى مى توان گفت كدام يك بهتر است.

خاصيت دورزنى فيل زمانى بيشتر نمايان مى شود كه پوزيسيون باز باشد و پياده هاى متحرك در جناحهاى مخالف وجود داشته باشد . زمانى تاثير فيل چشمگير است كه پياده هاى حريف در خانه هاى همرنگ فيل قرار داشته باشند.اسب زمانى با قدرت عمل مىكند كه وضعيت بسته باشد، چون به علت قدرت ويژه مانور مى تواند نقاطى را براى استقرار يا حمله در اختيار بگيرد. البته يكى از ويژگيهاى لازم براى عملكرد سودمند اسب در اختيار داشتن پايگاههاى عملياتى است كه قدرت عمل آن را به مراتب افزايش مىدهد.

برترى فيل بر اسب

نمودارهاى ۱ و ۲ و۳ برترى فيل نسبت به اسب را نشان مى دهد.

(۱)

(۲)

در اين وضعيتها بازيكن صاحب فيل موفق مى شود كه بازى را به نفع خود خاتمه دهد.

مثلا در دياگرام نمودار ۲ بازى چنين ادامه يافت:

1.kf1                b5

2.ke1               Bb2

3.a4                 b×a4

4.b×a4               kc6

(4…..kb6   5.kd2   ka5?   6.kc2)

5.kd2               kc5

6.Nc3               kb4

7.Nb5               a5!

8.Nd6               k×a4

9.kc2               Be5

10.N×f7             B×h2

11.Nd8             e5

و سياه بازى را مى برد.

معمولاً در وضعيتهايى مانند نمودار ۱ و ۲، زمانى كه پياده ها در هر دو جناح متحرك باشند، فيل برتر است.

فقط يك برترى كوچك اضافى، مانند شاه فعال توان قوا را به هم مى زند و بازى را به برد مى رساند.

پوزيسيونهايى كه پياده هاى حريف در خانه هاى همرنگ فيل باشند نيز براى فيل بسيار مساعد است، مانند پوزيسيون نمودار ۳ سفيد در اينجا به پياده هاى جناح شاه سياه با كمك طرح  h4-h5 حمله مى كند و در عين حال از جناح وزير خود هم دفاع          مى نمايد.